مینا

کنترل رفلکس گگ در دندان‌پزشکی – Management of gag reflex in dentistry

کنترل رفلکس گگ در دندان‌پزشکی – Management of gag reflex in dentistry

دکتر زهرا بحرینیان: متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

سید علی موسوی بفرویی: دانشجوی دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

کنگره دندان‌پزشکی نقش جهان / شهریور ۱۳۹۶ / اصفهان

مقدمه

رفلکس گگ یک مکانیسم دفاعی غیرارادی است که از ورود جسم خارجی به حلق جلوگیری می‌کند. این رفلکس می‌تواند در پاسخ به محرک‌های لمسی داخل دهانی، یا محرک‌های غیر لمسی مانند محرک‌های دیداری، شنیداری یا بویایی رخ دهد. دیدن دندان‌پزشک یا وسایل دندان‌پزشکی می‌تواند در بعضی افراد حالت تهوع ایجاد کند. همچنین شنیدن صدای هندپیس یا واکنش گگ بیمار دیگر می‌تواند باعث تحریک رفلکس گگ شود.

اگر شدت این رفلکس زیاد باشد ممکن است در درمان‌های دندانپزشکی و یا حتی برای مراقبت‌های دهانی مشکلاتی ایجاد کند. اختلال در رعایت بهداشت در این بیماران منجر به مشکلات دهانی وسیع می‌شود. برخی از این بیماران ممکن است حتی نتوانند پروتز‌های متحرک را تحمل کنند. این مشکلات می‌تواند بر روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد. بنابراین آشنایی با راهکارهایی برای کنترل رفلکس گگ در این بیماران، به دندانپزشک در درمان این بیماران کمک می‌کند.

شیوه‌ی کنترل حالت تهوع بستگی به شدت و علت این مشکل دارد. پیشنهاد می‌شود با گرفتن یک تاریخچه‌ی دقیق، شرایط بیمار و اینکه چه محرک‌هایی باعث شروع، تقویت یا کاهش رفلکس گگ می‌شوند، ارزیابی شود. همچنین به اقداماتی که در گذشته در کنترل رفلکس گگ بیمار اثر مثبت داشته‌اند توجه شود. هدف از این اقدامات این است که بیمار از خدمات دندان‌پزشکی با حداقل اضطراب و استرس بهره‌مند شود. بهتر است پیش از شروع درمان‌های دندانپزشکی، در مورد طرح و روش‌های درمان بیمار به وی توضیح داده شود تا ترس بیمار کم شود و رضایت وی جلب شود. کاهش اضطراب به کاهش رفلکس گگ بیمار کمک می کند.

به طور کلی برای کنترل رفلکس گگ از دو گروه روش‌های رفتاری و روش‌های دارویی استفاده می شود. استفاده از روش‌های دارویی تنها پس از عدم موفقیت روش‌های رفتاری توصیه می‌گردد.

روش‌های کنترل رفلکس گگ

روش‌های رفتاری

  • پرت کردن حواس (Distraction): این تکنیک می‌تواند به طور موقت ذهن بیمار را از شرایطی که در آن قرار دارد منحرف کند. مثل: مکالمه با بیمار، دادن دستورات پی در پی، تمرکز کردن بر تنفس: از بینی دم و از دهان بازدم انجام دادن، فعالیت‌هایی که عضلات بیمار را خسته می‌کنند مثل اینکه پای خود را بالا نگه داشتن (با گذشت زمان، عضلات خسته می‌شوند و تمرکز بیمار از اقدامات داخل دهانی منحرف می‌شود)، ذکر گفتن و تکرار آن. تکنیک‌های پرت کردن حواس اثر کوتاه مدت و موقتی دارند و در کارهای سریع داخل دهانی مانند رادیوگرافی یا قالب‌گیری کاربرد دارند. این تکنیک‌ها را می‌توان به همراه تکنیک‌های تمدد اعصاب به کار برد.
  • تمدد اعصاب (Relaxation): اضطراب سبب تشدید رفلکس گگ می‌شود؛ بنابراین آرامش‌بخشی به بیمار می‌تواند در کنترل این وضعیت کمک‌کننده باشد. آرامش همچنین به بهبود یا رفع افکار مضر بیمار کمک می‌کند. یکی از این روشها تصویرسازی ذهنی است. پیش از شروع کار از بیمار می‌خواهیم یک مکان راحت و آرام را تصور کند و آن را برای دندان‌پزشک توصیف کند.
  • حساسیت‌زدایی (Desensitization): این روش بر این پایه استوار است که افکار بد و ذهن شرطی‌شده‌ی بیمار را می‌توان با قرار دادن در معرض تجربه‌های مثبت و خوب، بازآموزی و اصلاح کرد. در این روش بیمار در شرایط آرام و آسوده در معرض محرکی که باعث حالت تهوع شده است قرار می‌گیرد و به تدریج می‌تواند به محرک‌های ناخوشایند عادت کند . این مواجهه  در ابتدا به صورت ملایم و خفیف صورت می گیرد و گام به گام بر شدت، مدت زمان و دفعات تکرار محرک افزوده می‌شود. مثلا بیمار وسیله‌ای مانند مسواک، فیلم رادیوگرافی و یا تری قالب‌گیری را مدتی در دهان خود قرار می‌دهد و به تدریج زمان نگه داشتن و اندازه یا طول وسیله را افزایش می‌دهد و یا آن را به نواحی خلفی تر دهان می برد. این تمرین‌ها باید در خانه به صورت منظم انجام شود و زمان و طول هر بار تمرین در دفترچه‌ای یادداشت شود. از این روش می‌توان همراه با روش پرت کردن حواس استفاده کرد. مثلا بیمار می‌تواند هنگامی که به کاری مشغول است (مثل دیدن تلویزیون) دست دندان خود را در دهان قرار دهد.
  • تلقین (Suggestion): یکی از تاثیرگذارترین روش‌های تلقین، استفاده از هیپنوتیزم است. هیپنوتیزم می‌تواند برای آرام شدن بیمار و کاهش رفلکس گگ برای کارهای دندان‌پزشکی بسیار موثر باشد. در استفاده از هیپنوتیزم باید احتیاط کرد و توصیه می‌شود توسط دندانپزشک آموزش دیده یا روانشناس انجام شود.

روش‌های دارویی

  • عصاره‌های گیاهی (Herbal extracts): موادی مانند عصاره‌ی پوسته انار، عصاره‌ی میوه‌ی خرمالو و قرص مکیدنی سنجد می‌توانند حالت تهوع را کاهش دهند. همچنین می توانیم با نمک خوراکی نوک زبان بیمار را چند ثانیه نمکین ‌کنیم و کارهای کوتاهی مانند رادیوگرافی یا قالب‌گیری را انجام دهیم.
  • بی‌حسی موضعی (Local anesthesia): به شیوه‌های مختلفی مانند اسپری، ژل و یا تزریق استفاده می‌شود. این روش گاهی ممکن است تاثیر معکوس بگذارد و حالت تهوع را تشدید کند.
  • آرام‌بخشی (Sedation): آرام‌بخشی با از بین بردن اضطراب می‌تواند مانع ایجاد حالت تهوع شود. آرام‌بخش‌ها به صورت استنشاقی، خوراکی و یا داخل وریدی، می‌توانند در عین حفظ رفلکس‌های مربوط به راه هوایی، رفلکس گگ را از بین ببرند. اغلب، آرام‌بخشی به همراه سایر روش‌ها مانند تمدد اعصاب، پرت کردن حواس و هیپنوتیزم استفاده می‌شود. از جمله روش‌های آرام‌بخشی گاز اکسید نیتروژن (Nitrous oxide) است.
  • بی‌هوشی عمومی (General anesthesia): تعداد اندکی از بیماران با هیچ کدام از روش‌های رفتاری یا دارویی بهبود نمی‌یابند و به عنوان آخرین روش مجبوریم از بی‌هوشی عمومی استفاده کنیم.

نتیجه‌گیری

به نظر می‌رسد روشی که به تمام بیماران توصیه کنیم وجود ندارد و باید از بین طیف وسیعی از روش‌ها، برای هر بیمار متناسب با شرایط خودش روشی را انتخاب کنیم. در بسیاری از موارد باید از ترکیبی از روش‌ها استفاده کنیم و متاسفانه در بعضی بیماران کنترل رفلکس گگ ممکن نیست. تنفس از راه بینی و بالا بردن پا برای پرت کردن حواس، دو روش رایج در بیماران با رفلکس گگ خفیف است. پیرامون اعتبار مطالعات انجام شده اما و اگر های زیادی وجود دارد و باید مطالعات کارآزمایی با اعتبار بالا انجام گیرد.

منابع

  1. Bassi GS, Humphris GM, Longman LP. The etiology and management of gagging: a review of the literature. J Prosthet Dent. 2004 May;91(5):459-67
  2. Friedman MH, Weintraub MI. Temporary elimination of gag reflex for dental procedures. J Prosthet Dent. 1995 Mar;73(3):319
  3. حکمتیان احسان، شادمهر الهام، اصغری غلامرضا. تاثیر قرص مکیدنی عصاره تام پوسته انار بر رفلکس تهوع. مجله دانشکده دندان‌پزشکی اصفهان. ۱۳۹۰؛ ۷(۳): ۲۳۵-۲۴۱
  4. حکمتیان احسان، شادمهر الهام، اصغری غلامرضا. بررسی تاثیر لایه نازک داروی حاوی عصاره سنجد بر رفلکس تهوع. مجله دانشکده دندان‌پزشکی اصفهان. ۱۳۹۰؛ ۷(۴): ۳۹۵-۴۰۱
  5. شادمهر الهام، حکمتیان احسان، اصغری غلامرضا. تاثیر عصاره‌ی میوه خرمالو (Diospyros kaki L.) بر رفلکس گگ در بیماران دندان‌پزشکی. فصلنامه داروهای گیاهی. ۱۳۸۹؛ ۱(۴): ۱-۶
  6. Prashanti E, Sumanth KN, Renjith George P, Karanth L, Soe HHK. Management of gag reflex for patients undergoing dental treatment. Cochrane
    Database of Systematic Reviews 2015, Issue 10. Art. No.: CD011116. DOI: 10.1002/14651858.CD011116.pub2

اطلاعات تماس

نشانی: اصفهان، خیابان هزار جریب، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دانشکده دندان‌پزشکی

Email: zahra.bahreinian@gmail.com, seyyedalith@gmail.com


تصویر پوستر:

 

 

فایل pdf اصلی پوستر:

کنترل رفلکس گگ در دندان‌پزشکی

 

 

 

 

برای موتورهای جستجو: گگ، رفلکس گگ، رفلکس تهوع، حالت تهوع در دندانپزشکی، رفلکس gag، تدابیر دندانپزشکی، gag reflex in dentistry

 

 

2 دیدگاه در ”کنترل رفلکس گگ در دندان‌پزشکی – Management of gag reflex in dentistry

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *